OSGB, açılımı “Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi” olan, işyerlerine iş sağlığı ve güvenliği hizmeti sunmak üzere kurulmuş yetkili kuruluşlardır.
Bu birimler, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında faaliyet gösterir ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (ÇSGB) tarafından yetkilendirilir.
Kısacası OSGB, işyerlerinin çalışan sağlığı ve güvenliğiyle ilgili yasal yükümlülüklerini yerine getirmesine yardımcı olan profesyonel hizmet sağlayıcıdır.
Bu kuruluşlar, işletmelerin iş kazalarını önlemesini, çalışma ortamını güvenli hale getirmesini ve yasal denetimlere hazır olmasını sağlar.
⚙️ OSGB’nin Amacı Nedir?
OSGB’lerin temel amacı, iş kazaları ve meslek hastalıklarını önlemek, çalışanların sağlıklı ve güvenli koşullarda çalışmasını sağlamak ve işverenlerin kanuni yükümlülüklerini yerine getirmelerine destek olmaktır.
Bu çerçevede OSGB’nin amaçlarını şu şekilde sıralayabiliriz:
- İşyerlerinde iş sağlığı ve güvenliği kültürünü oluşturmak,
- Çalışanlara risk farkındalığı kazandırmak,
- İş kazaları ve meslek hastalıklarını azaltmak,
- Yasal mevzuata uygunluk sağlamak,
- İşverenin idari yaptırımlarla karşılaşmasını önlemek,
- Çalışan verimliliğini ve motivasyonunu artırmak.
📜 OSGB’nin Yasal Dayanağı
OSGB’lerin kurulması ve faaliyet göstermesi, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 8. maddesi ile düzenlenmiştir.
Ayrıca “İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimleri ile Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimleri Hakkında Yönetmelik” bu kurumların görev, yetki ve sorumluluklarını detaylı şekilde belirler.
Bu mevzuata göre:
- Her işveren, çalışan sayısına ve tehlike sınıfına göre iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve diğer sağlık personeli bulundurmakla yükümlüdür.
- Kendi bünyesinde bu personeli istihdam edemeyen işyerleri, bu hizmetleri OSGB’lerden dışarıdan alabilir.
Dolayısıyla OSGB, iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin dış kaynak kullanımıyla sağlanmasını mümkün kılan yasal bir modeldir.
🧩 OSGB Hangi Hizmetleri Sunar?
Bir OSGB’nin görevi yalnızca “danışmanlık” değildir; aynı zamanda aktif uygulama, denetim, eğitim ve raporlama hizmetleri sunar.
Başlıca hizmetleri şöyle özetlenebilir:
1. İşyeri Hekimliği Hizmetleri
- Çalışanların sağlık gözetimini yapar,
- Periyodik muayeneleri planlar ve uygular,
- İşe giriş ve iş değişikliği muayenelerini gerçekleştirir,
- Meslek hastalıklarını takip eder ve raporlar,
- İşyerinde kullanılan kimyasalların çalışan sağlığına etkilerini denetler.
2. İş Güvenliği Uzmanı Hizmetleri
- İşyerinde risk analizi ve tehlike değerlendirmesi yapar,
- Acil durum planlarını hazırlar,
- Yangın, patlama, elektrik ve mekanik riskleri analiz eder,
- İş kazası kök neden analizleri gerçekleştirir,
- Denetim ve saha kontrolleri yaparak uygunsuzlukları raporlar.
3. Diğer Sağlık Personeli Hizmetleri
- İşyeri hekiminin gözetiminde çalışanların sağlık kayıtlarını tutar,
- İlkyardım ve koruyucu sağlık hizmetlerini yürütür,
- Çalışanlara sağlık bilinci kazandıracak eğitimler düzenler.
4. Eğitim ve Farkındalık Faaliyetleri
- Tüm çalışanlara iş sağlığı ve güvenliği eğitimleri verir,
- Yeni başlayan personele oryantasyon eğitimi düzenler,
- Yangın, tahliye, acil durum ve ilkyardım tatbikatları organize eder,
- Bilinçlendirme afişleri, broşürler ve seminerlerle iş güvenliği kültürünü geliştirir.
5. Raporlama ve Yasal Takip
- İSG-KÂTİP sistemi üzerinden tüm kayıtları tutar,
- Yıllık değerlendirme raporları hazırlar,
- Bakanlık denetimlerinde işverenin yanında bulunur,
- İş kazası ve meslek hastalığı bildirimlerini resmi olarak yapar.
🧱 OSGB Nasıl Kurulur?
Bir OSGB kurmak için belirli yasal koşulların sağlanması gerekir.
Bu süreç Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından denetlenir.
Kuruluş aşamaları özetle şöyledir:
- Şirketin Kurulması:
OSGB, anonim veya limited şirket olarak kurulabilir.
Faaliyet konusu yalnızca “iş sağlığı ve güvenliği hizmetleri” olmalıdır. - Fiziksel Koşulların Sağlanması:
En az 12 m² muayene odası, 8 m² iş güvenliği ofisi, 8 m² bekleme alanı gibi asgari alan şartları bulunur. - Yetkili Personel Bulundurmak:
En az bir işyeri hekimi, bir iş güvenliği uzmanı ve bir diğer sağlık personeli istihdam edilmelidir. - Bakanlık Onayı Almak:
Gerekli belgelerle birlikte İSG-KÂTİP sistemine başvuru yapılır.
Denetim sonrası uygun bulunursa OSGB resmî yetki belgesine sahip olur.
🧠 OSGB’nin Görev ve Sorumlulukları
OSGB’nin görevleri yalnızca hizmet sunmakla sınırlı değildir; aynı zamanda denetim, kayıt tutma ve raporlama sorumluluğu da taşır.
Başlıca görevleri:
- İşyerindeki tehlike sınıfına göre risk analizi yapmak,
- Yıllık eğitim planı ve sağlık kontrol takvimi oluşturmak,
- İşyeri ortam ölçümleri (gürültü, toz, aydınlatma vb.) yaptırmak,
- Çalışanların kişisel koruyucu donanımlarını doğru kullanmasını sağlamak,
- İş kazalarını ve meslek hastalıklarını kayıt altına almak,
- Bakanlık denetimlerinde işvereni temsil etmek.
OSGB, tüm bu faaliyetleri düzenli olarak belgelemek zorundadır.
Aksi takdirde hem OSGB hem de hizmet verdiği işveren idari yaptırımlarla karşılaşabilir.
🧮 OSGB Hizmetlerinin Kapsamı ve Ücretlendirme
OSGB hizmetlerinin kapsamı, işyerinin:
- Tehlike sınıfına (az tehlikeli, tehlikeli, çok tehlikeli),
- Çalışan sayısına,
- Faaliyet alanına göre belirlenir.
Ücretlendirme de genellikle çalışan başına hizmet saati üzerinden yapılır.
Çok tehlikeli işyerlerinde kişi başına daha fazla süre (örneğin 20–30 dakika/ay) hizmet verilmesi gerekir.
Bu süreler, İSG Yönetmeliği tarafından belirlenmiştir.
Yani hizmet süresi kısaltılamaz veya kağıt üzerinde gösterilemez — aksi durum cezai yaptırıma tabidir.
🧰 OSGB’lerin İşyerine Sağladığı Faydalar
OSGB hizmeti almak, işveren açısından sadece yasal bir zorunluluk değil, aynı zamanda kurumsal güvenlik yatırımıdır.
Başlıca avantajları:
- İş kazalarının azalması,
- Meslek hastalıklarının önlenmesi,
- Sigorta prim teşviklerinden yararlanma,
- Denetim ve cezalardan korunma,
- Çalışan memnuniyetinin artması,
- Verimliliğin yükselmesi,
- İşverenin yasal yükümlülüklerini profesyonel şekilde yerine getirmesi.
Bunun yanında, düzenli OSGB hizmeti alan firmalar, “0 iş kazası” politikası kapsamında uluslararası kalite sertifikalarına (örneğin ISO 45001) daha kolay ulaşabilir.
👨⚕️ OSGB Personel Kadrosu
Bir OSGB’nin profesyonel ekibi aşağıdaki uzmanlardan oluşur:
| Unvan | Görev |
|---|---|
| İşyeri Hekimi | Sağlık gözetimi, muayene, meslek hastalığı takibi |
| İş Güvenliği Uzmanı | Risk analizi, saha denetimi, eğitim ve raporlama |
| Diğer Sağlık Personeli (Hemşire/ATT) | Sağlık kayıtlarının tutulması, ilkyardım faaliyetleri |
| İSG Koordinatörü / Yönetici | Firma planlaması, denetim takibi, rapor yönetimi |
| İdari Personel | Evrak, sözleşme ve İSG-KÂTİP işlemleri |
⚠️ OSGB Hizmeti Almayan İşyerlerine Yaptırımlar
6331 sayılı Kanun’a göre, OSGB hizmeti almayan veya iş güvenliği uzmanı/hekimi bulundurmayan işyerleri ciddi cezalarla karşılaşabilir.
Cezalar:
- İş Güvenliği Uzmanı bulundurmama: 22.000 TL’den başlayan idari para cezası,
- İşyeri Hekimi bulundurmama: 22.000 TL civarında ceza,
- Eğitim vermeme veya belge sunmama: 3.000–6.000 TL,
- Kayıt tutmama veya rapor eksikliği: 2.000–5.000 TL,
- Ayrıca iş kazası halinde tazminat sorumluluğu doğabilir.
Bu nedenle OSGB hizmeti almak hem yasal bir zorunluluk hem de işveren için güvence niteliğindedir.
🌍 Türkiye’de OSGB Sektörü
Türkiye’de OSGB sistemi 2012’de yürürlüğe giren 6331 sayılı Kanun ile yaygınlaşmıştır.
Günümüzde ülkede binlerce OSGB faaliyet göstermektedir.
Bakanlık tarafından denetlenen bu kurumlar, İSG profesyonellerinin istihdam edildiği yetkili merkezler konumundadır.
Büyük ölçekli firmalar genellikle kendi iç OSGB birimlerini kurarken, küçük ve orta ölçekli işletmeler (KOBİ’ler) genellikle dış OSGB hizmeti alır.
🧭 Sonuç
OSGB (Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi), işyerlerinde çalışanların sağlığını korumak, riskleri azaltmak ve iş kazalarını önlemek amacıyla kurulmuş profesyonel yapılardır.
Bu kurumlar, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve sağlık personeli ile birlikte çalışarak işletmelere yasal, teknik ve tıbbi destek sağlar.
Kısacası:
- OSGB, işverenin yasal yükümlülüklerini yerine getirmesini kolaylaştırır,
- Çalışanlar için sağlıklı ve güvenli bir ortam oluşturur,
- İş kazaları ve meslek hastalıklarını önleyici tedbirlerin uygulanmasını sağlar.
Bugün, Türkiye’de her ölçekteki işletme için OSGB hizmeti almak yasal bir zorunluluk ve kurumsal bir ihtiyaçtır.
Bu sistem sayesinde hem çalışan güvenliği güçlenir hem de işyerleri daha verimli, sürdürülebilir ve güvenli hale gelir.
